بررسی تاریخی، جغرافیایی و اجتماعی شهر دوزین
شهر دوزین یکی از مناطق کوهستانی در بخش کوهسارات از توابع شهرستان مینودشت در استان گلستان است که در دل جنگل‌های هیرکانی واقع شده است.
دوزین که تا چند سال قبل یکی از روستاهای بخش کوهسارات محسوب می‌شد، در پایان سال ۱۳۹۶ طبق ابلاغ مصوبه وزارت کشور، از روستا به شهر تبدیل شد و شهرداری آن با ابلاغ وزیر کشور به درجه چهار ارتقا پیدا کرد.

پیشینه‌ی تاریخی و عوامل سکونت اولیه در دوزین
بررسی معدود اسناد تاریخی موجود نشان می‌دهد که نام این منطقه از ۲۰۰ سال قبل تاکنون تغییری نکرده است، اما متأسفانه سندی در رابطه با علت نام‌گذاری آن در دست نیست.
براساس اسناد تاریخی و مطالعات جامعه‌شناختی، امنیت و پناهگاه طبیعی از جمله دلایل مهاجرت مردم به این منطقه بوده است.
وقوع جنگ‌ها و حملاتی که در گذشته به این منطقه انجام می‌شد، مردم را وادار کرد که برای در امان ماندن، به دل کوهستان پناه ببرند.
موقعیت جغرافیایی دوزین، با کوه‌های بلند و جنگل‌های انبوه، شرایط مناسبی برای ایجاد پناهگاه‌های امن فراهم می‌کرد.
وجود چشمه‌سارهای متعدد و رودخانه‌های دائمی در دوزین، از دیگر عوامل مهم در سکونت اقوام مختلف در این منطقه بوده است.
آب کافی برای آشامیدن، کشاورزی و دامداری باعث شد تا دوزین یکی از زیستگاه‌های مناسب برای زندگی و خاک حاصلخیز دوزین، موجب رونق کشاورزی و دامداری شود.
این منطقه به دلیل داشتن آب کافی و کیفیت مناسب خاک، از گذشته تاکنون محل کشت حبوبات مرغوب بوده و محصولات کشاورزی آن در بخش کوهسارات و مینودشت شهرت داشته است.
وجود النگ یکی دیگر از دلایل سکونت در این منطقه بود. دوزین در گذشته اُلنگ داشته و بخشی از جنگل‌های اُلنگ مینودشت محسوب می‌شده و مراتع سرسبز و چراگاه‌های وسیع، شرایط مطلوبی برای دامداری و ییلاق عشایر فراهم می¬کرد.
یکی از دلایل مهم دیگر مهاجرت اقوام به دوزین، وجود شکارهای فراوان مانند گوزن، شوکا، خرس قهوه‌ای، گراز، پرندگان شکاری و خرگوش در جنگل‌های این منطقه بود که نقش مهمی را در تأمین غذا و اقتصاد معیشتی مردم ایفا می¬کرد.
دوزین همچنین در مسیر یکی از راه‌های سنتی و قدیمی قرار داشته که از مینودشت و روستاهای اطراف به مناطق جنگلی و ییلاقی اُلنگ منتهی می‌شده است.
این مسیرها در گذشته نقش مهمی در رفت‌وآمد عشایر، تبادل کالا و دسترسی به منابع طبیعی داشتند.
با توجه به شرایط جغرافیایی منطقه، مردم دوزین برای ساخت خانه‌های خود از مصالح طبیعی و بوم‌آور استفاده می‌کردند. این مصالح شامل چوب، سنگ، گل و خاک رس، نی و حصیر، آهک بومی و پوست درختان و الیاف گیاهی بود.
درختانی مانند راش، بلوط، ممرز، افرا، توسکا و سرخدار به دلیل استحکام بالا و در دسترس بودن برای ساخت سقف، تیرهای نگهدارنده، در و پنجره و دیوارهای خانه‌های چوبی به‌کار می‌رفتند. شاخه‌های نازک‌تر نیز برای حصارکشی و داربست استفاده می‌شد.
سنگ‌های رودخانه‌ای و کوهستانی برای پی‌ریزی خانه‌ها، دیوارسازی و شالوده‌ی ساختمان‌ها استفاده می‌شد و در برخی نقاط نیز، از سنگ‌های ورقه‌ای و تخته‌سنگ‌ها برای ساخت کف، پل‌ها و دیوارهای مستحکم بهره می‌بردند.
گل‌اندود برای عایق‌سازی دیوارها و ساخت خشت و آجر خام به کار می‌رفت و کاه‌گل (ترکیبی از گل، کاه و آب)، برای پوشش دیوارها و سقف خانه‌ها مورد استفاده قرار می‌گرفت و عایق حرارتی و رطوبتی محسوب می‌شد.
نیزارهای تالاب‌های محلی و گیاهان مردابی برای سقف‌سازی، پوشش دیوارها و ساخت حصیر برای فرش کف خانه‌ها کاربرد داشتند و حصیر نیز در برخی موارد روی سقف‌های چوبی گذاشته می‌شد تا عایق مناسبی در برابر باران و سرما باشد.
آهک بومی برای مقاوم‌سازی دیوارهای خشتی، ضدعفونی کردن کف و تولید ملات ساختمانی استفاده می‌شد. گل آهک نیز به‌عنوان پوشش دیوارها و ضد آب کردن سطوح مورد استفاده قرار می‌گرفت.
پوست درختان، شاخه‌های نازک و الیاف گیاهی مانند کنف و پنبه، برای طناب‌سازی، بستن داربست‌ها و ساخت سقف‌های موقت استفاده می‌شد.
خاکستر و زغال نیز برای عایق‌بندی ساختمان‌ها، ترکیب در ملات و جلوگیری از نفوذ حشرات و رطوبت به‌کار گرفته می‌شد.
دوزین در مجموع، با دارا بودن شرایط مناسب طبیعی و امنیتی، منابع آب فراوان، زمین‌های حاصلخیز، مراتع و اُلنگ‌های غنی، شکارهای فراوان و مصالح بوم‌آور در دسترس، یکی از مناطق مهم در مهاجرت و استقرار اقوام در طول تاریخ بوده است.
این ویژگی‌ها، باعث شد که دوزین از یک منطقه‌ی ییلاقی و موقت، به یک سکونتگاه دائمی تبدیل شود و در نهایت، با توسعه‌ی آن، در سال ۱۳۹۶ به شهر ارتقا یابد.
با وجود تغییرات شهری در دوزین، همچنان بسیاری از عناصر طبیعی و سنتی این منطقه حفظ شده و میراث تاریخی آن در ساختار اجتماعی و فرهنگی مردم باقی مانده است.